วิธีเฉพาะเจาะจงกับ e-bidding ต่างกันตรงไหน เลือกอย่างไรให้ถูก
วิธีจัดซื้อจัดจ้างไม่ได้เลือกตามความสะดวก แต่ถูกกำหนดด้วยวงเงินและเงื่อนไขตามกฎหมาย บทความนี้เทียบสามวิธีให้เห็นชัด พร้อมข้อที่หน่วยงานมักเข้าใจคลาดเคลื่อน

วิธีจัดซื้อจัดจ้างไม่ใช่สิ่งที่เลือกตามความสะดวกของหน่วยงาน แต่ถูกกำหนดด้วยวงเงินและเงื่อนไขตามพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 กฎกระทรวงที่ออกตามความในพระราชบัญญัติดังกล่าวกำหนดวงเงินการจัดซื้อจัดจ้างครั้งหนึ่งไม่เกินห้าแสนบาทให้ใช้วิธีเฉพาะเจาะจงได้ ส่วนวงเงินที่สูงกว่านั้นโดยหลักต้องใช้วิธีประกาศเชิญชวนทั่วไป
บทความนี้เทียบวิธีที่ใช้บ่อยให้เห็นชัด และสรุปข้อที่หน่วยงานมักเข้าใจคลาดเคลื่อน
สามวิธีที่พบบ่อย
| ประกาศเชิญชวนทั่วไป (e-bidding) | คัดเลือก | เฉพาะเจาะจง | |
|---|---|---|---|
| หลักการ | เปิดให้ผู้ประกอบการทั่วไปยื่นข้อเสนอ | เชิญเฉพาะรายที่มีคุณสมบัติตามที่กำหนด | ติดต่อผู้ประกอบการรายใดรายหนึ่งโดยตรง |
| ใช้เมื่อ | เป็นวิธีหลักตามกฎหมาย | เข้าเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนดให้ใช้วิธีนี้ได้ | เข้าเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด รวมถึงวงเงินไม่เกินที่กฎกระทรวงกำหนด |
| เวลาที่ใช้ | นานที่สุด มีขั้นตอนประกาศและยื่นข้อเสนอ | ปานกลาง | สั้นที่สุด |
| จุดที่ต้องระวัง | ขอบเขตงานต้องชัดจนผู้เสนอเข้าใจตรงกัน | ต้องอธิบายได้ว่าทำไมจึงเลือกวิธีนี้ | ต้องอธิบายได้ว่าเข้าเงื่อนไขข้อใด |
สิ่งที่ควรจำคือวิธีเฉพาะเจาะจงไม่ได้แปลว่าเลือกใครก็ได้ตามใจ แต่แปลว่ากฎหมายยอมให้ติดต่อโดยตรงเมื่อเข้าเงื่อนไขที่กำหนดไว้ และหน่วยงานยังต้องเจรจาตกลงราคาให้เหมาะสม พร้อมเก็บหลักฐานการพิจารณาไว้
ข้อที่มักเข้าใจคลาดเคลื่อน
- แบ่งซื้อแบ่งจ้างเพื่อให้เข้าวงเงินเฉพาะเจาะจง เป็นสิ่งที่กฎหมายห้าม การพิจารณาต้องดูที่ความต้องการทั้งก้อนในคราวเดียว ไม่ใช่ตัดให้เล็กลงเพื่อเลี่ยงวิธี
- คิดว่าวงเงินเฉพาะเจาะจงคือวงเงินต่อปี ที่จริงเป็นวงเงินของการจัดซื้อจัดจ้างในครั้งหนึ่ง ซึ่งต่างจากยอดรวมทั้งปี
- คิดว่าเฉพาะเจาะจงไม่ต้องมีเอกสาร ที่จริงยังต้องมีรายงานขอซื้อขอจ้าง การพิจารณาราคา และการตรวจรับตามระเบียบเช่นเดียวกัน เพียงแต่ขั้นตอนประกาศเชิญชวนไม่มี
- คิดว่าระบบที่ใช้อยู่เดิมจึงต้องซื้อจากรายเดิมเสมอ การจัดหาต่อเนื่องจากรายเดิมต้องมีเหตุผลที่อธิบายได้ตามเงื่อนไขในกฎหมาย ไม่ใช่ด้วยเหตุว่าคุ้นเคยกัน
ข้อแรกเป็นข้อที่ถูกตรวจสอบบ่อยที่สุด และเป็นข้อที่แก้ย้อนหลังไม่ได้ จึงควรตัดสินให้ถูกตั้งแต่ตอนตั้งเรื่อง
เรื่องนี้ทำในระบบได้ดูระบบพัสดุและทรัพย์สินใน ERP HOSOffice V2
งานระบบสารสนเทศมีข้อควรระวังเพิ่ม
งานจัดหาระบบสารสนเทศต่างจากการซื้อของทั่วไปตรงที่สิ่งที่ส่งมอบไม่ใช่ของที่นับได้ ดังนั้นไม่ว่าจะใช้วิธีใด ขอบเขตงานต้องระบุให้ชัดสามเรื่อง
- สิ่งที่ส่งมอบ ฟังก์ชันที่ต้องมี ข้อมูลที่ต้องย้ายมา และเอกสารคู่มือที่ต้องได้รับ
- เกณฑ์ตรวจรับ วัดอย่างไรว่าผ่าน เช่น รายการทดสอบที่ต้องผ่านครบ และจำนวนผู้ใช้ที่ต้องใช้งานได้จริง
- สิ่งที่รวมอยู่ในราคาแล้ว การอบรม การแก้ไขข้อขัดข้อง และการปรับตามระเบียบที่เปลี่ยน
ถ้าสามข้อนี้ไม่ชัด วิธีที่เลือกจะไม่ช่วยอะไร เพราะปัญหาจะไปโผล่ตอนตรวจรับแทน
เราเตรียมเอกสารให้ตรงกับวิธีที่หน่วยงานใช้
ERP HOSOffice V2 มีทั้งแบบซื้อขาดและแบบเช่าใช้ และเราจัดชุดเอกสารให้ตรงกับวิธีที่หน่วยงานเลือกใช้
- ใบเสนอราคาที่ระบุชื่อรายการตามหมวดรายจ่ายที่ถูกต้อง พร้อมขอบเขตสิ่งที่รวมและไม่รวมในราคา
- รายละเอียดคุณลักษณะเฉพาะสำหรับใช้ประกอบขอบเขตงาน เขียนเป็นความสามารถของระบบ ไม่ผูกกับยี่ห้อ
- เกณฑ์ตรวจรับที่วัดได้ รายการทดสอบที่คณะกรรมการตรวจรับใช้ได้จริง
- เอกสารประกอบนิติบุคคล หนังสือรับรอง ทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม และหนังสือมอบอำนาจ ครบตามที่งานพัสดุขอ
คำถามที่พบบ่อย
จัดซื้อวงเงินเท่าไรจึงใช้วิธีเฉพาะเจาะจงได้
กฎกระทรวงที่ออกตามความในพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 กำหนดวงเงินการจัดซื้อจัดจ้างครั้งหนึ่งไม่เกินห้าแสนบาทให้ใช้วิธีเฉพาะเจาะจงได้ ทั้งนี้ยังมีเงื่อนไขอื่นตามกฎหมายที่ให้ใช้วิธีนี้ได้แม้วงเงินสูงกว่านั้น ซึ่งต้องพิจารณาเป็นกรณีไป
แบ่งงานออกเป็นหลายครั้งให้แต่ละครั้งไม่เกินวงเงิน ทำได้ไหม
ไม่ได้ การแบ่งซื้อแบ่งจ้างเพื่อให้วงเงินแต่ละครั้งต่ำลงจนเปลี่ยนวิธีจัดซื้อจัดจ้างหรือเปลี่ยนผู้มีอำนาจอนุมัติ เป็นสิ่งที่กฎหมายห้ามไว้ การพิจารณาต้องดูความต้องการทั้งก้อนในคราวเดียว
วิธีเฉพาะเจาะจงต้องทำเอกสารน้อยกว่าจริงไหม
ขั้นตอนประกาศเชิญชวนไม่มี แต่เอกสารหลักยังต้องครบ ทั้งรายงานขอซื้อขอจ้าง หลักฐานการพิจารณาราคา การอนุมัติ และการตรวจรับ สิ่งที่ประหยัดคือเวลาในขั้นประกาศ ไม่ใช่ความครบถ้วนของหลักฐาน
จัดหาระบบต่อจากรายเดิมเพราะเชื่อมกับของเดิมได้ ใช้เหตุผลนี้ได้ไหม
ต้องพิจารณาว่าเข้าเงื่อนไขตามกฎหมายข้อใด และอธิบายได้ด้วยข้อเท็จจริงทางเทคนิค ไม่ใช่ด้วยความคุ้นเคย สิ่งที่ช่วยได้คือระบุความจำเป็นในการเชื่อมต่อไว้ในขอบเขตงานอย่างเป็นกลาง เพื่อให้ผู้ประกอบการรายอื่นที่ทำได้ก็เสนอได้
แหล่งอ้างอิง
- พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560
- ระเบียบกระทรวงการคลัง ว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560
ขอขอบคุณกรมบัญชีกลาง กระทรวงการคลัง ที่เผยแพร่กฎหมายและระเบียบด้านการจัดซื้อจัดจ้างให้หน่วยงานใช้อ้างอิงได้
บทความนี้เป็นการสรุปเพื่อเผยแพร่ความเข้าใจ ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย การตีความขั้นสุดท้ายเป็นของงานพัสดุและนิติกรของแต่ละหน่วยงาน
ระบบนี้เป็นงานบริหารหลังบ้านขององค์กร ไม่ใช่ระบบรักษาพยาบาล