วัสดุหรือครุภัณฑ์ แยกอย่างไรให้ตรงหลักการจำแนกประเภทรายจ่าย
ของชิ้นเดียวกันอาจถูกตั้งงบคนละหมวดถ้าตีความต่างกัน บทความนี้สรุปแนวทางตามหนังสือสำนักงบประมาณ พร้อมตัวอย่างของที่มักตีความไม่ตรงกันในงานไอทีและงานสำนักงาน

ของชิ้นเดียวกันถูกตั้งงบเป็นค่าวัสดุในหน่วยงานหนึ่งและเป็นค่าครุภัณฑ์ในอีกหน่วยงานหนึ่ง เกิดขึ้นได้เพราะการจำแนกไม่ได้ดูที่ราคาอย่างเดียว แต่ดูที่ลักษณะของสิ่งของและวิธีใช้งานประกอบกัน สำนักงบประมาณจึงออกแนวทางการพิจารณาสิ่งของที่จัดเป็นวัสดุและครุภัณฑ์ไว้ให้ใช้ร่วมกัน
บทความนี้สรุปหลักที่ใช้ตัดสิน และยกตัวอย่างของที่มักตีความไม่ตรงกัน
หลักที่ใช้แยก
| ดูที่ | ลักษณะของวัสดุ | ลักษณะของครุภัณฑ์ |
|---|---|---|
| อายุการใช้งาน | ใช้แล้วหมดไป แปรสภาพ หรือไม่คงสภาพเดิม | คงสภาพเดิมและใช้ได้ต่อเนื่องยาวนาน |
| บทบาทต่อของอื่น | เป็นส่วนประกอบหรือของใช้สิ้นเปลือง | เป็นตัวของมันเองที่ใช้งานได้ |
| การควบคุม | คุมด้วยทะเบียนคุมวัสดุ | ขึ้นทะเบียนครุภัณฑ์ กำหนดเลข และคิดค่าเสื่อมราคา |
| หมวดรายจ่าย | ค่าวัสดุ | ค่าครุภัณฑ์ ซึ่งอยู่ในงบลงทุน |
สิ่งที่ควรจำคือการจำแนกมีผลต่อเนื่องไปถึงงานบัญชีและงานพัสดุ ไม่ใช่แค่ตอนตั้งงบ ถ้าจำแนกเป็นครุภัณฑ์ ของนั้นต้องขึ้นทะเบียน มีเลขครุภัณฑ์ เข้าการตรวจสอบพัสดุประจำปี และคิดค่าเสื่อมราคา ส่วนถ้าเป็นวัสดุจะคุมด้วยทะเบียนคุมวัสดุและตัดจ่ายเมื่อเบิกไปใช้
ของที่มักตีความไม่ตรงกันในงานไอที
- อุปกรณ์ต่อพ่วงราคาไม่สูง เช่น อุปกรณ์อ่านบัตร กล้องประชุม หรือเครื่องสำรองไฟขนาดเล็ก ต้องดูว่าใช้งานได้ด้วยตัวเองและคงสภาพเดิมหรือไม่ ไม่ใช่ดูราคาอย่างเดียว
- ชิ้นส่วนที่ซื้อมาเปลี่ยนของเดิม เช่น แผงวงจรหรือหน่วยความจำที่นำไปเปลี่ยนในเครื่องที่มีอยู่ มักเข้าลักษณะเป็นส่วนประกอบ ไม่ใช่ของที่ใช้ได้ด้วยตัวเอง
- ค่าสิทธิ์ใช้งานโปรแกรมรายปี ไม่ใช่ของที่จับต้องได้และไม่ได้ครอบครองถาวร จึงไม่เข้าลักษณะครุภัณฑ์ และมักถูกตั้งเป็นค่าใช้สอยหรือหมวดที่หน่วยงานใช้สำหรับค่าบริการรายปี
- อุปกรณ์ที่ซื้อพร้อมกันเป็นชุด ต้องดูว่าแต่ละชิ้นใช้งานแยกกันได้หรือไม่ ถ้าแยกใช้ไม่ได้ มักพิจารณาเป็นชุดเดียว
ข้อสามเป็นข้อที่ทำให้งานเช่าใช้ระบบสะดุดบ่อยที่สุด เพราะถ้าตั้งงบเป็นค่าครุภัณฑ์ งานพัสดุจะต้องหาของมาขึ้นทะเบียน ทั้งที่สิ่งที่หน่วยงานได้คือสิทธิ์ใช้งานตามระยะเวลา
เรื่องนี้ทำในระบบได้ดูระบบพัสดุและทรัพย์สินใน ERP HOSOffice V2
ทำไมจึงควรตกลงกันตั้งแต่ตอนขอตั้งงบ
การจำแนกที่ผิดไม่ได้จบที่ตอนตั้งงบ แต่จะย้อนกลับมาที่งานพัสดุและงานบัญชีตลอดอายุของสิ่งนั้น
ถ้าตั้งงบผิดหมวด ทางเลือกที่เหลือมีสองทางและไม่ดีทั้งคู่ ทางแรกคือโอนเปลี่ยนแปลงงบประมาณซึ่งใช้เวลาและต้องมีเหตุผล ทางที่สองคือฝืนใช้หมวดเดิมแล้วให้งานพัสดุกับงานบัญชีไปหาวิธีจัดการทีหลัง ซึ่งจะกลายเป็นรายการที่อธิบายไม่ได้ตอนถูกตรวจสอบ
วิธีป้องกันที่ได้ผลคือให้ผู้ขอตั้งงบระบุสามอย่างมาพร้อมกันเสมอ คือของนั้นใช้งานได้ด้วยตัวเองหรือไม่ ใช้ได้นานเท่าไร และต้องขึ้นทะเบียนหรือไม่ สามคำตอบนี้พอให้งานพัสดุตัดสินหมวดได้ตั้งแต่ต้น
ระบบใน ERP HOSOffice V2 ช่วยตรงไหน
- ทะเบียนสินค้าที่กำหนดประเภทไว้ล่วงหน้า แต่ละรายการระบุว่าเป็นวัสดุหรือครุภัณฑ์ตามที่หน่วยงานตกลงไว้ คนตั้งเรื่องจึงไม่ต้องตีความใหม่ทุกครั้ง
- ผูกหมวดรายจ่ายกับประเภทของ เมื่อเลือกรายการ ระบบเสนอหมวดที่ตรงกับประเภทให้ ลดการตั้งงบผิดหมวดตั้งแต่ต้นทาง
- ของที่เป็นครุภัณฑ์ขึ้นทะเบียนอัตโนมัติเมื่อรับเข้า พร้อมเลขครุภัณฑ์และเริ่มคิดค่าเสื่อมราคาตามที่ตั้งไว้
- ของที่เป็นวัสดุเข้าทะเบียนคุมวัสดุ ตัดจ่ายเมื่อเบิก และรายงานยอดคงเหลือแยกจากครุภัณฑ์
- รายงานเทียบยอดตามหมวดรายจ่าย เห็นว่าเงินหมวดใดถูกใช้กับของประเภทใด ตรงกับที่ตั้งงบไว้หรือไม่
ผลที่ได้คือการจำแนกเกิดขึ้นครั้งเดียวที่ทะเบียนสินค้า แล้วถูกใช้เหมือนกันทุกครั้ง แทนที่จะให้แต่ละคนตีความใหม่ในแต่ละเรื่อง
คำถามที่พบบ่อย
แยกวัสดุกับครุภัณฑ์ ดูที่ราคาอย่างเดียวได้ไหม
ไม่ได้ แนวทางของสำนักงบประมาณให้ดูที่ลักษณะของสิ่งของเป็นหลัก คือคงสภาพเดิมและใช้งานได้ยาวนานหรือไม่ ใช้งานได้ด้วยตัวเองหรือเป็นเพียงส่วนประกอบ ราคาเป็นเพียงข้อมูลประกอบ ไม่ใช่เกณฑ์ตัดสินเพียงอย่างเดียว
ซื้ออะไหล่มาเปลี่ยนในเครื่องเดิม จัดเป็นอะไร
โดยทั่วไปเข้าลักษณะเป็นส่วนประกอบของของเดิม ไม่ใช่ของที่ใช้งานได้ด้วยตัวเอง จึงมักไม่จัดเป็นครุภัณฑ์ชิ้นใหม่ แต่ถ้าการเปลี่ยนนั้นทำให้เครื่องเดิมมีอายุการใช้งานหรือความสามารถเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ งานบัญชีอาจพิจารณาเป็นการเพิ่มมูลค่าสินทรัพย์ ซึ่งต้องหารือกับงานบัญชีของหน่วยงาน
ค่าเช่าใช้โปรแกรมรายปี ตั้งงบหมวดไหน
เนื่องจากหน่วยงานได้สิทธิ์ใช้งานตามระยะเวลา ไม่ได้ครอบครองสิ่งของ จึงไม่เข้าลักษณะครุภัณฑ์และไม่ต้องขึ้นทะเบียน หน่วยงานส่วนใหญ่ตั้งไว้ในหมวดที่ใช้สำหรับค่าบริการหรือค่าใช้สอย ทั้งนี้ควรหารือกับงานพัสดุและงานงบประมาณของหน่วยงานก่อนเสนอตั้งงบ
ถ้าตั้งงบผิดหมวดไปแล้ว แก้อย่างไร
ทางเลือกคือขอโอนเปลี่ยนแปลงงบประมาณตามระเบียบที่เกี่ยวข้อง ซึ่งต้องมีเหตุผลประกอบและใช้เวลา อีกทางคือชะลอรายการไว้ตั้งงบใหม่ในปีถัดไป สิ่งที่ไม่ควรทำคือฝืนใช้หมวดเดิม เพราะจะกลายเป็นรายการที่อธิบายไม่ได้เมื่อถูกตรวจสอบ
แหล่งอ้างอิง
- หนังสือสำนักงบประมาณ ที่ นร 0704/ว 37 เรื่อง แนวทางการพิจารณาสิ่งของที่จัดเป็นวัสดุและครุภัณฑ์ตามหลักการจำแนกประเภทรายจ่ายตามงบประมาณ
- หนังสือสำนักงบประมาณ ที่ นร 0704/ว 33 ลงวันที่ 18 มกราคม 2553 เรื่อง การปรับปรุงหลักการจำแนกประเภทรายจ่ายตามงบประมาณ
ขอขอบคุณสำนักงบประมาณ ที่เผยแพร่หลักการจำแนกประเภทรายจ่ายและแนวทางการพิจารณาสิ่งของให้หน่วยงานใช้อ้างอิงได้
บทความนี้เป็นการสรุปเพื่อเผยแพร่ความเข้าใจ ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย การตีความขั้นสุดท้ายเป็นของงานพัสดุ งานบัญชี และงานงบประมาณของแต่ละหน่วยงาน
ระบบนี้เป็นงานบริหารหลังบ้านขององค์กร ไม่ใช่ระบบรักษาพยาบาล