เช่าใช้หรือซื้อขาดซอฟต์แวร์ หน่วยงานรัฐเลือกอย่างไรให้ถูกระเบียบ
เช่าใช้กับซื้อขาดต่างกันทั้งวิธีจัดหา หมวดงบประมาณ และการลงทะเบียนสินทรัพย์ บทความนี้เทียบให้เห็นชัด พร้อมคำที่ควรใช้ในเอกสารจัดซื้อจัดจ้างของแต่ละแบบ

ความต่างระหว่างเช่าใช้กับซื้อขาดไม่ได้อยู่ที่ราคาอย่างเดียว แต่อยู่ที่หน่วยงานได้อะไรมาครอบครอง ซึ่งเป็นตัวกำหนดว่าจะจัดหาด้วยวิธีใด ตั้งงบหมวดไหน และต้องลงทะเบียนสินทรัพย์หรือไม่ ถ้าเลือกคำผิดตั้งแต่ต้น เรื่องจะย้อนกลับมาที่งานพัสดุทั้งหมด
บทความนี้เทียบสองทางให้เห็นชัด และสรุปคำที่ควรใช้ในเอกสารของแต่ละแบบ
เทียบให้เห็นทั้งสองทาง
| ซื้อขาด | เช่าใช้ | |
|---|---|---|
| สิ่งที่หน่วยงานได้ | สิทธิ์ใช้งานถาวรตามเงื่อนไขที่ตกลง | สิทธิ์ใช้งานตามระยะเวลาสัญญา |
| วงเงินปีแรก | สูง ต้องตั้งงบก้อนเดียว | ต่ำกว่ามาก เฉลี่ยเป็นรายปี |
| ปีถัดไป | ค่าบำรุงรักษาแยกอีกก้อน | รวมอยู่ในค่าเช่าแล้ว |
| เมื่อเลิกใช้ | ระบบยังเป็นของหน่วยงาน | สิทธิ์สิ้นสุดตามสัญญา |
| ทะเบียนสินทรัพย์ | ต้องลงทะเบียน | ไม่ต้อง เพราะไม่ได้เป็นเจ้าของ |
| เหมาะกับ | หน่วยงานที่แน่ใจแล้วและใช้ยาวเกินห้าปี | หน่วยงานที่ยังไม่มีงบก้อน หรือยังไม่แน่ใจ |
ข้อสุดท้ายคือข้อที่ควรใช้ตัดสิน ไม่ใช่ราคาต่อปี เพราะถ้าเลือกผิดทางแล้วต้องเปลี่ยนกลางคัน ต้นทุนที่แท้จริงคือเวลาของคนทั้งหน่วยงาน ไม่ใช่ส่วนต่างของราคา
เช่าใช้ยังแบ่งได้อีกสองแบบ
แบบที่ผู้ให้บริการดูแลเครื่องแม่ข่ายให้ หน่วยงานได้รับบริการ ไม่ได้ครอบครองทั้งเครื่องและโปรแกรม จึงเข้าลักษณะงานจ้าง คำที่ใช้ควรเป็น *จ้างเหมาบริการ* และมักตั้งงบในหมวดค่าใช้สอย
แบบที่ติดตั้งบนเครื่องแม่ข่ายของหน่วยงานเอง หน่วยงานได้สิทธิ์ใช้งานโปรแกรมตามระยะเวลา คำที่ใช้ควรเป็น *เช่าใช้สิทธิ์การใช้งานโปรแกรมคอมพิวเตอร์* ซึ่งไม่ใช่การซื้อขาด จึงไม่เข้าหมวดครุภัณฑ์
สองแบบนี้ไม่ควรใช้ชื่อรายการเดียวกัน เพราะสิ่งที่หน่วยงานได้รับต่างกันจริง ๆ ในสายตาระเบียบ
เรื่องนี้ทำในระบบได้ดูระบบพัสดุและทรัพย์สินใน ERP HOSOffice V2
คำที่ควรเลี่ยงในเอกสารเช่าใช้
| อย่าเขียน | เพราะ |
|---|---|
| ซื้อโปรแกรม จัดซื้อระบบ | จะกลายเป็นการจัดหาครุภัณฑ์หรือสินทรัพย์ ต้องตั้งงบลงทุนและลงทะเบียน |
| ค่าลิขสิทธิ์ซอฟต์แวร์แบบถาวร | สื่อว่าได้สิทธิ์ตลอดไป ขัดกับสัญญาที่มีกำหนดเวลา |
| ค่าบริการรายเดือน ทั้งที่ตั้งงบรายปี | ทำให้ต้องเบิกเป็นงวดเดือนโดยไม่จำเป็น |
สิ่งที่ต้องเขียนไว้ให้ชัดไม่ว่าจะเลือกทางไหน
- ข้อมูลเป็นของหน่วยงาน ขอไฟล์ฐานข้อมูลได้ทุกเมื่อ และเมื่อสิ้นสุดสัญญาผู้ให้บริการต้องส่งมอบให้ภายในกี่วัน
- สิ่งที่รวมอยู่ในราคาแล้ว อัปเดตตามระเบียบที่เปลี่ยน แก้ไขข้อขัดข้อง และอบรมการใช้งาน
- สิ่งที่คิดเพิ่ม พัฒนาฟังก์ชันเฉพาะหน่วยงาน ย้ายข้อมูลจากระบบเดิม อบรมนอกรอบ
- ระดับการให้บริการ เวลารับแจ้ง เวลาตอบกลับ และช่องทางติดต่อ
- การขึ้นราคาปีถัดไป ขึ้นได้ไม่เกินเท่าไร และต้องแจ้งล่วงหน้ากี่วัน
ห้าข้อนี้คือสิ่งที่คณะกรรมการตรวจรับจะถามหา และเป็นสิ่งที่ทำให้ปีถัดไปไม่ต้องเจรจากันใหม่ทั้งหมด
ERP HOSOffice V2 มีให้เลือกทั้งสองทาง
- ซื้อขาด จ่ายครั้งเดียว ระบบเป็นของหน่วยงาน ปีแรกไม่มีค่าบำรุงรักษา
- เช่าใช้พร้อมคลาวด์ ไม่ต้องลงทุนเครื่องแม่ข่าย ทีมงานดูแลระบบและสำรองข้อมูลให้
- เช่าใช้ ติดตั้งบนเครื่องของหน่วยงาน ข้อมูลอยู่ในองค์กร เหมาะกับหน่วยงานที่มีนโยบายเก็บข้อมูลไว้เอง
ทุกแบบใช้ระบบตัวเดียวกัน ย้ายข้ามแบบได้โดยไม่ต้องเริ่มใหม่ และเราจัดเอกสารเสนอราคาให้ตรงกับแบบที่หน่วยงานเลือก พร้อมชื่อรายการที่ใช้ได้กับงานพัสดุ
คำถามที่พบบ่อย
เช่าใช้ซอฟต์แวร์ ต้องลงทะเบียนครุภัณฑ์ไหม
ไม่ต้อง เพราะหน่วยงานไม่ได้เป็นเจ้าของโปรแกรม ได้เพียงสิทธิ์ใช้งานตามระยะเวลาสัญญา ต่างจากการซื้อขาดซึ่งต้องบันทึกเป็นสินทรัพย์ของหน่วยงาน ทั้งนี้การตีความขั้นสุดท้ายเป็นของงานพัสดุและงานบัญชีของแต่ละหน่วยงาน
เช่าใช้กับจ้างเหมาบริการ ต่างกันอย่างไร
ดูที่สิ่งที่หน่วยงานได้รับ ถ้าผู้ให้บริการดูแลเครื่องแม่ข่ายและระบบให้ทั้งหมด หน่วยงานได้รับบริการ จึงเข้าลักษณะงานจ้าง แต่ถ้าติดตั้งบนเครื่องของหน่วยงานเองและได้สิทธิ์ใช้โปรแกรมตามระยะเวลา จะเรียกว่าเช่าใช้ได้ตรงกว่า
เช่าไปแล้วอยากซื้อขาดทีหลังได้ไหม
ได้ และควรตกลงเรื่องนี้ไว้ตั้งแต่ทำสัญญาแรก ว่าค่าเช่าที่จ่ายมาแล้วจะนำมาหักจากราคาซื้อขาดได้กี่เปอร์เซ็นต์และย้อนหลังได้กี่ปี เพราะเป็นเงื่อนไขที่ทำให้ผู้บริหารตัดสินใจเริ่มได้ง่ายขึ้น
ราคากลางของงานเช่าใช้ดูจากไหน
ถ้ารายการนั้นอยู่ในเกณฑ์ราคากลางและคุณลักษณะพื้นฐานการจัดหาอุปกรณ์และระบบคอมพิวเตอร์ของกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ให้อ้างเกณฑ์ฉบับล่าสุด ณ วันจัดหา ถ้าไม่มีในเกณฑ์ ให้ใช้วิธีสืบราคาตามที่ระเบียบกำหนด
แหล่งอ้างอิง
- พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560
- ระเบียบกระทรวงการคลัง ว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560
- เกณฑ์ราคากลางและคุณลักษณะพื้นฐานการจัดหาอุปกรณ์และระบบคอมพิวเตอร์ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม
ขอขอบคุณกรมบัญชีกลาง กระทรวงการคลัง และกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ที่เผยแพร่ระเบียบและเกณฑ์ราคากลางให้หน่วยงานใช้อ้างอิงได้
บทความนี้เป็นการสรุปเพื่อเผยแพร่ความเข้าใจ ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย การตีความขั้นสุดท้ายเป็นของงานพัสดุและนิติกรของแต่ละหน่วยงาน
ระบบนี้เป็นงานบริหารหลังบ้านขององค์กร ไม่ใช่ระบบรักษาพยาบาล