พัสดุในระบบไม่ตรงกับของในคลัง เกิดจากอะไร และแก้อย่างไร
ยอดคงเหลือในระบบไม่ตรงกับของที่นับได้จริง เป็นปัญหาที่เจอเกือบทุกหน่วยงาน บทความนี้แยกสาเหตุที่พบบ่อยห้าข้อ วิธีตรวจหาว่าเป็นข้อไหน และวิธีแก้ที่ไม่ต้องนับใหม่ทั้งคลังทุกเดือน

ยอดคงเหลือในระบบไม่ตรงกับของที่นับได้จริง เกือบทุกครั้งไม่ได้เกิดจากของหาย แต่เกิดจากการเคลื่อนไหวที่ไม่ถูกบันทึก หรือบันทึกคนละเวลากับที่ของเคลื่อนจริง วิธีแก้ที่ได้ผลคือหาให้เจอก่อนว่าเป็นสาเหตุข้อไหน แล้วปิดช่องนั้น ไม่ใช่นับใหม่ทั้งคลังทุกเดือนแล้วปรับยอดให้ตรง เพราะการปรับยอดคือการลบหลักฐานว่าปัญหาเกิดตรงไหน
บทความนี้แยกสาเหตุที่พบบ่อย วิธีตรวจว่าเป็นข้อไหน และสิ่งที่ระบบควรทำให้เพื่อไม่ให้เกิดซ้ำ
ห้าสาเหตุที่ทำให้ยอดไม่ตรง
| สาเหตุ | อาการที่สังเกตได้ | ความถี่ที่พบ |
|---|---|---|
| เบิกของไปก่อน บันทึกทีหลัง | ยอดในระบบสูงกว่าของจริงเสมอ | พบบ่อยที่สุด |
| รับของเข้าคลังแล้วยังไม่ลงระบบ | ยอดในระบบต่ำกว่าของจริง มักเจอช่วงสิ้นเดือน | บ่อย |
| หน่วยนับไม่ตรงกัน เช่น กล่องกับชิ้น | ยอดผิดเป็นเท่าตัว เฉพาะบางรายการ | บ่อย |
| ยืมระหว่างหน่วยงานโดยไม่มีเอกสาร | หายเฉพาะบางรายการที่ใช้ร่วมกัน | ปานกลาง |
| ของหมดอายุหรือชำรุดแต่ยังอยู่ในยอด | ยอดตรง แต่ของใช้ไม่ได้ | ปานกลาง |
ข้อที่หนึ่งกับข้อที่สองคือสาเหตุของปัญหาส่วนใหญ่ และทั้งสองข้อมีต้นเหตุเดียวกัน คือการบันทึกเป็นงานที่ทำทีหลังในเวลาที่ว่าง ไม่ใช่ส่วนหนึ่งของการเคลื่อนย้ายของ เมื่อใดที่การบันทึกแยกออกจากการเคลื่อนของ ช่องว่างนั้นจะโตขึ้นเรื่อย ๆ ตามปริมาณงาน
วิธีตรวจว่าเป็นสาเหตุข้อไหน
ไม่ต้องนับทั้งคลัง ให้เลือกรายการที่เคลื่อนไหวบ่อยที่สุดสิบรายการมานับก่อน แล้วดูทิศทางของส่วนต่าง
- ระบบมากกว่าของจริงเกือบทุกรายการ แปลว่าการเบิกไม่ถูกบันทึกครบ ให้ไปดูว่ามีช่องทางเบิกที่ไม่ผ่านระบบอยู่หรือไม่ เช่น เบิกด้วยวาจาในเวรดึก
- ระบบน้อยกว่าของจริงเฉพาะช่วงต้นเดือน แปลว่าการรับของเข้าถูกบันทึกช้ากว่าของที่มาถึง
- ผิดเป็นเท่าตัวเฉพาะบางรายการ แปลว่าหน่วยนับไม่ตรงกัน ให้ตรวจว่ารายการนั้นตั้งหน่วยเป็นกล่องหรือชิ้น แล้วคนเบิกเข้าใจตรงกันหรือไม่
- ผิดเฉพาะรายการที่หลายหน่วยงานใช้ร่วมกัน แปลว่ามีการยืมโดยไม่มีเอกสาร
การนับสิบรายการใช้เวลาไม่ถึงหนึ่งชั่วโมง แต่บอกได้เลยว่าต้องไปแก้ที่ไหน ต่างจากการนับทั้งคลังซึ่งใช้เวลาหลายวันแล้วได้คำตอบเพียงว่ายอดต่างกันเท่าไร
เรื่องนี้ทำในระบบได้ดูระบบพัสดุและทรัพย์สินใน ERP HOSOffice V2
แก้ที่ต้นเหตุ ไม่ใช่แก้ที่ตัวเลข
การปรับยอดให้ตรงโดยไม่รู้สาเหตุ คือการทำให้เดือนหน้าไม่ตรงอีกโดยที่ไม่มีใครรู้ว่าทำไม
สิ่งที่ต้องทำมีสามอย่าง
- ทำให้การบันทึกเกิดพร้อมกับการเคลื่อนของ ไม่ใช่งานที่ทำทีหลัง ถ้าบันทึกต้องกลับไปนั่งหน้าคอมพิวเตอร์ คนจะเลือกทำทีหลังเสมอ
- ปิดช่องทางเบิกที่ไม่ผ่านระบบ ถ้ายังต้องมีเพราะเหตุฉุกเฉิน ก็ต้องมีวิธีบันทึกย้อนหลังที่ใช้เวลาไม่เกินสิบวินาที
- ตรวจนับหมุนเวียน เลือกกลุ่มรายการมานับทุกสัปดาห์แทนการนับทั้งคลังปีละครั้ง ปัญหาจะถูกจับได้ตอนที่ยังเล็กและยังหาสาเหตุได้
ระบบพัสดุใน ERP HOSOffice V2 ช่วยตรงไหน
โมดูลพัสดุออกแบบให้การบันทึกเกิดที่จุดที่ของเคลื่อนจริง ไม่ใช่ที่โต๊ะทำงาน
- เบิกจ่ายจากมือถือได้ที่หน้าคลัง คนเบิกกดยืนยันตรงนั้น ยอดตัดทันที ไม่ต้องรอกลับไปคีย์
- รับของเข้าผูกกับใบสั่งซื้อ ของที่มาถึงถูกตรวจรับเทียบกับที่สั่งไว้ ส่วนต่างจึงเห็นตั้งแต่วันแรก
- คุมหน่วยนับที่ทะเบียนสินค้า ตั้งหน่วยหลักและหน่วยย่อยพร้อมอัตราแปลง คนเบิกเลือกหน่วยได้แต่ระบบแปลงให้เอง
- ยืมระหว่างหน่วยงานมีเอกสาร ของที่ยืมยังอยู่ในยอดแต่ติดสถานะว่าอยู่ที่ไหน
- ตรวจนับหมุนเวียน สั่งนับเฉพาะกลุ่มรายการได้ พร้อมบันทึกส่วนต่างและเหตุผลไว้เป็นหลักฐาน
ผลที่ได้ไม่ใช่แค่ยอดตรง แต่คือเมื่อยอดไม่ตรง ระบบบอกได้ว่าส่วนต่างเกิดขึ้นระหว่างวันไหนกับวันไหน และเกิดกับรายการไหน
คำถามที่พบบ่อย
ยอดพัสดุไม่ตรงกับของจริง ต้องนับใหม่ทั้งคลังไหม
ไม่จำเป็น ให้เลือกรายการที่เคลื่อนไหวบ่อยที่สุดสิบรายการมานับก่อน แล้วดูทิศทางของส่วนต่างว่าระบบมากกว่าหรือน้อยกว่าของจริง ทิศทางนั้นบอกสาเหตุได้เลย ใช้เวลาไม่ถึงหนึ่งชั่วโมงและได้คำตอบว่าต้องไปแก้ที่ไหน
ทำไมยอดในระบบมักสูงกว่าของจริง
เพราะการเบิกของมักเกิดก่อนการบันทึก คนเบิกหยิบของไปใช้แล้วตั้งใจจะกลับมาคีย์ทีหลัง แล้วไม่ได้กลับมา ยอดที่ถูกตัดจึงน้อยกว่าของที่ออกจากคลังจริง วิธีแก้คือทำให้การบันทึกเกิดพร้อมกับการหยิบของ ไม่ใช่เป็นงานที่ทำทีหลัง
ปรับยอดให้ตรงเลยได้ไหม
ปรับได้แต่ต้องบันทึกเหตุผลไว้ทุกครั้ง การปรับยอดโดยไม่รู้สาเหตุคือการลบหลักฐานว่าปัญหาเกิดตรงไหน แล้วเดือนหน้าจะไม่ตรงอีกโดยไม่มีใครรู้ว่าทำไม สิ่งที่ควรทำคือหาสาเหตุให้เจอก่อนแล้วค่อยปรับพร้อมระบุเหตุผล
ตรวจนับหมุนเวียนคืออะไร ต่างจากการนับประจำปีอย่างไร
ตรวจนับหมุนเวียนคือการเลือกกลุ่มรายการมานับทีละกลุ่มอย่างสม่ำเสมอ เช่น ทุกสัปดาห์ แทนการนับทั้งคลังปีละครั้ง ข้อดีคือปัญหาถูกจับได้ตอนที่ส่วนต่างยังเล็กและยังสืบย้อนหาสาเหตุได้ ต่างจากการนับปีละครั้งที่พบส่วนต่างก้อนใหญ่โดยไม่รู้ว่าเกิดขึ้นเมื่อไร
อ่านต่อในชุดเดียวกัน
บทความนี้เป็นตอนแรกของชุดปัญหาการบริหารงานหลังบ้านโรงพยาบาล ตอนถัดไปว่าด้วยใบลาที่หายระหว่างทางและวันลาคงเหลือที่ไม่ตรงกัน
ระบบนี้เป็นงานบริหารหลังบ้านขององค์กร ไม่ใช่ระบบรักษาพยาบาล งานเวชระเบียนและการรักษายังเป็นหน้าที่ของระบบ HIS ที่หน่วยงานใช้อยู่