เงินทดรองราชการ ใช้กับอะไร ต่างจากเงินยืมอย่างไร
สองคำนี้ถูกใช้สลับกันบ่อยจนทำให้เบิกผิดทาง บทความนี้แยกให้ชัดว่าเงินทดรองราชการคือวงเงินของหน่วยงาน ส่วนเงินยืมคือหนี้ของบุคคล พร้อมผลที่ตามมาในงานบัญชี

เงินทดรองราชการกับเงินยืมราชการเป็นคนละเรื่อง แต่มักถูกเรียกสลับกันจนทำให้เอกสารผิดทางตั้งแต่ต้น ความต่างที่ควรจำคือ เงินทดรองราชการเป็นวงเงินที่กระทรวงการคลังอนุมัติให้หน่วยงานถือไว้สำรองจ่ายตามระเบียบกระทรวงการคลัง ว่าด้วยเงินทดรองราชการ พ.ศ. 2562 ส่วนเงินยืมคือการที่บุคคลยืมเงินไปใช้ในราชการแล้วต้องส่งใช้คืน ซึ่งทำให้เกิดลูกหนี้ในชื่อของบุคคลนั้น
บทความนี้แยกสองเรื่องให้ชัด และสรุปผลที่ตามมาในงานบัญชี
เทียบให้เห็นทั้งสองทาง
| เงินทดรองราชการ | เงินยืมราชการ | |
|---|---|---|
| เป็นอะไร | วงเงินสำรองจ่ายของหน่วยงาน | การยืมของบุคคลเพื่อใช้ในราชการ |
| ใครเป็นเจ้าของยอด | หน่วยงาน | ผู้ยืมเป็นลูกหนี้ |
| ใช้ตอนไหน | จ่ายไปก่อนแล้วเบิกชดเชยคืนวงเงิน | ต้องใช้เงินล่วงหน้าเพื่อไปปฏิบัติภารกิจ |
| สิ่งที่เกิดในบัญชี | วงเงินลดลงและกลับมาเท่าเดิมเมื่อเบิกชดเชย | เกิดลูกหนี้ และตัดเมื่อส่งใช้ครบ |
| ผลเมื่อไม่จัดการ | วงเงินตัน จ่ายรายการถัดไปไม่ได้ | ลูกหนี้ค้าง สะสมข้ามปี |
ประโยคที่ช่วยจำคือ เงินทดรองราชการเป็นกระเป๋าของหน่วยงานที่ต้องเติมกลับให้เต็ม ส่วนเงินยืมเป็นหนี้ของคนที่ต้องปิดให้จบ
อาการที่บอกว่ากำลังใช้ผิดทาง
- วงเงินทดรองราชการตันกลางปี แปลว่าการเบิกชดเชยช้ากว่าการจ่าย ให้ไปดูว่าเอกสารค้างอยู่ขั้นใด ไม่ใช่ขอเพิ่มวงเงิน
- มีลูกหนี้เงินยืมค้างแต่ไม่รู้ว่ามาจากรายการใด แปลว่าสัญญายืมกับหลักฐานการจ่ายไม่ได้ผูกกัน
- ใช้เงินทดรองราชการจ่ายรายการที่ควรยืม หรือกลับกัน มักเกิดเพราะเลือกทางที่เอกสารน้อยกว่า ไม่ใช่ทางที่ตรงกับลักษณะรายการ
- ยอดคงเหลือในมือไม่ตรงกับยอดตามบัญชี แปลว่ามีรายการที่จ่ายแล้วแต่ยังไม่บันทึก
ข้อหนึ่งเป็นอาการที่เห็นเร็วที่สุด และเกือบทุกครั้งมีต้นเหตุมาจากเอกสารเบิกชดเชยที่ค้างอยู่ที่ขั้นใดขั้นหนึ่ง ไม่ใช่วงเงินที่ได้รับน้อยเกินไป
เรื่องนี้ทำในระบบได้ดูระบบการเงินและบัญชีใน ERP HOSOffice V2
วิธีทำให้วงเงินไม่ตัน
วงเงินทดรองราชการไม่ได้ตันเพราะจ่ายเยอะ แต่ตันเพราะเบิกชดเชยช้ากว่าที่จ่าย
สิ่งที่ช่วยได้มากที่สุดสามอย่าง
- ตั้งรอบเบิกชดเชยที่แน่นอน เช่น ทุกสัปดาห์ แทนการรอให้ครบยอดหนึ่งแล้วค่อยทำ
- ตรวจความครบถ้วนของหลักฐานตั้งแต่วันที่จ่าย ไม่ใช่ตอนรวบรวมเพื่อเบิกชดเชย เพราะเอกสารที่ขาดตอนนั้นมักตามยากแล้ว
- มีหน้าจอที่บอกยอดวงเงินคงเหลือแบบเป็นปัจจุบัน เพื่อให้ผู้อนุมัติรายการถัดไปรู้ก่อนว่าเหลือเท่าไร
โมดูลการเงินใน ERP HOSOffice V2 ช่วยตรงไหน
- ทะเบียนเงินทดรองราชการแยกจากทะเบียนลูกหนี้เงินยืม สองยอดไม่ปะปนกัน และรายงานแยกกันชัด
- ยอดวงเงินคงเหลือแบบเป็นปัจจุบัน ทุกการจ่ายตัดยอดทันที ผู้อนุมัติเห็นก่อนอนุมัติรายการถัดไป
- ชุดเบิกชดเชยที่รวบรวมรายการให้อัตโนมัติ เลือกช่วงวันที่แล้วระบบรวมรายการที่ยังไม่เบิกชดเชยให้
- แนบหลักฐานการจ่ายผูกกับรายการตั้งแต่วันที่จ่าย ไม่ต้องตามหาภายหลัง
- แจ้งเตือนเมื่อวงเงินคงเหลือต่ำกว่าเกณฑ์ที่ตั้งไว้ เพื่อให้เร่งเบิกชดเชยก่อนตัน
- กระทบยอดเงินสดในมือกับยอดตามบัญชี ทำได้ทุกวันโดยไม่ต้องรอสิ้นเดือน
คำถามที่พบบ่อย
เงินทดรองราชการกับเงินยืมราชการ ต่างกันอย่างไร
เงินทดรองราชการเป็นวงเงินสำรองจ่ายของหน่วยงานตามระเบียบกระทรวงการคลัง ว่าด้วยเงินทดรองราชการ พ.ศ. 2562 เมื่อจ่ายไปแล้วจะเบิกชดเชยเพื่อให้วงเงินกลับมาเต็ม ส่วนเงินยืมราชการเป็นการที่บุคคลยืมเงินไปใช้ในราชการ ทำให้เกิดลูกหนี้ในชื่อบุคคลนั้นและต้องส่งใช้ตามกำหนด
วงเงินทดรองราชการตันกลางปี ควรขอเพิ่มวงเงินไหม
ก่อนขอเพิ่ม ควรตรวจว่ารายการที่จ่ายไปแล้วถูกเบิกชดเชยครบหรือยัง เพราะสาเหตุส่วนใหญ่คือเอกสารเบิกชดเชยค้างอยู่ที่ขั้นใดขั้นหนึ่ง ไม่ใช่วงเงินไม่พอ การตั้งรอบเบิกชดเชยที่แน่นอนมักแก้ปัญหาได้โดยไม่ต้องขอเพิ่ม
รายการแบบไหนควรใช้เงินยืม ไม่ใช่เงินทดรองราชการ
รายการที่ต้องมีคนถือเงินไปใช้จ่ายล่วงหน้านอกหน่วยงาน เช่น การเดินทางไปราชการหรือการจัดกิจกรรมนอกสถานที่ เพราะต้องมีผู้รับผิดชอบเงินก้อนนั้นเป็นรายบุคคล ส่วนการสำรองจ่ายรายการที่หน่วยงานจ่ายเองแล้วเบิกชดเชยภายหลัง เข้าลักษณะเงินทดรองราชการมากกว่า
ยอดเงินสดในมือไม่ตรงกับยอดตามบัญชี ควรเริ่มตรวจที่ไหน
เริ่มที่รายการที่จ่ายไปแล้วแต่ยังไม่บันทึก เพราะเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด วิธีที่ได้ผลคือกระทบยอดทุกวันแทนการรอสิ้นเดือน เพราะส่วนต่างที่พบในวันเดียวกันสืบย้อนได้ทันที ต่างจากส่วนต่างที่พบตอนสิ้นเดือนซึ่งมักไม่มีใครจำที่มาได้
แหล่งอ้างอิง
- ระเบียบกระทรวงการคลัง ว่าด้วยเงินทดรองราชการ พ.ศ. 2562
- ระเบียบกระทรวงการคลัง ว่าด้วยการเบิกเงินจากคลัง การรับเงิน การจ่ายเงิน การเก็บรักษาเงิน และการนำเงินส่งคลัง พ.ศ. 2562
ขอขอบคุณกรมบัญชีกลาง กระทรวงการคลัง ที่เผยแพร่ระเบียบด้านเงินทดรองราชการและการเบิกจ่ายเงินให้หน่วยงานใช้อ้างอิงได้
บทความนี้เป็นการสรุปเพื่อเผยแพร่ความเข้าใจ ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย การตีความขั้นสุดท้ายเป็นของงานการเงินและบัญชีของแต่ละหน่วยงาน
ระบบนี้เป็นงานบริหารหลังบ้านขององค์กร ไม่ใช่ระบบรักษาพยาบาล